Door vervlechting van politiek en entertainment zien we grote problemen over het hoofd

Illustratie: Raisa Schlepers

Adam Krid en Zaare Molenaar

Het is een bekende traditie in politiek Den Haag: iedere derde woensdag van mei presenteert de Algemene Rekenkamer het verantwoordingsonderzoek. Het is bedoeld als hét moment waarop het parlement controleert of het kabinet goed met belastinggeld is omgegaan. Maar het rapport van dit jaar was niet mals. Zo staat in het rapport dat de brede welvaart voor toekomstige generaties onder druk staat door klimaatverandering. Daarnaast is de bedrijfsvoering van enkele ministeries zwaar onder de maat: bij het ministerie van Defensie kon zonder moeite worden binnengedrongen en bij Buitenlandse Zaken kon maar liefst 11 miljard aan uitgaven niet worden verantwoord. 

Het is dan ook geen toeval dat verantwoordingsdag inmiddels bekendstaat als ‘gehaktdag’. Want keer op keer wordt duidelijk dat het systeem piept en kraakt. De overheid faalt op fundamentele terreinen: gedupeerden van de toeslagenaffaire wachten al jaren op compensatie, en zelfs iets schijnbaar eenvoudigs als het verlagen van een btw-tarief blijkt voor de Belastingdienst te ingewikkeld. En dat terwijl Nederland zich moet voorbereiden op grote transformaties: een ruimtelijke herinrichting, een energietransitie, digitalisering, vergrijzing. In plaats van klaar te zijn voor de toekomst, worstelt de overheid met het heden.

Natuurlijk ligt overheidsfalen gedeeltelijk aan het kabinet. Het demissionaire kabinet-Schoof deed allerlei beloftes die het niet waar kon maken. Daarnaast was het kabinet van plan hard op de ambtenarij, het fundament van iedere goed functionerende overheid. Wie minder ambtenaren wil, krijgt meer beleidsfalen. Maar het zou naïef zijn om te denken dat deze crisis met een ander kabinet plots verdwijnt. Ingewikkelde, taaie dossiers zijn al jaren het kind van de rekening – ongeacht wie er regeert. Dat heeft alles te maken met een dieperliggend probleem: de vervlechting van politiek en entertainment.

De Amerikaanse communicatiewetenschapper Neil Postman waarschuwde er al voor in zijn bestseller Amusing Ourselves to Death uit 1985. Volgens Postman hebben media niet alleen invloed op wát we denken, maar vooral op hóe we denken. Elk medium heeft een eigen logica. Televisie draait om entertainment. Dus worden politieke boodschappen ingekort tot pakkende one-liners van 45 seconden. Wat niet catchy is, valt weg.

Sinds Postman is het alleen maar erger geworden. In het tijdperk van sociale media, algoritmes en eindeloze berichtenstromen is het tempo nog verder opgevoerd. Informatie concurreert niet langer op basis van relevantie, maar op amusementswaarde. Politici spelen daar gretig op in. Ze willen scoren met slogans, debatfragmenten en moties. De hyperinflatie van moties in de Tweede Kamer is daar een schrijnend voorbeeld van: op 28 mei 2025 staat de teller al op 2265 ingediende moties – meer dan het dubbele van rond de eeuwwisseling.

Media gaan vrolijk mee in die logica. Talkshows kiezen hun onderwerpen op amusementsgehalte, niet op maatschappelijke urgentie. Het rapport van de Rekenkamer? Geen enkele grote talkshow vond het bespreekwaardig. De gevolgen zijn ernstig: inhoudelijke discussies over complexe, structurele problemen maken plaats voor ophef, relletjes en persoonlijk drama. De lange lijnen verdwijnen uit beeld. De inhoud verliest. En daarmee verliezen wij allemaal.

Hoe nu verder? We leven in een wereld waar iedereen een televisie heeft, en waar de smartphone een verlengstuk is van ons bewustzijn. Politici verkiezen TikTok boven parlementaire debatten. En nee – we gaan de klok niet terugdraaien. Massale brandstapels voor schermen zijn geen oplossing. Maar het begint met bewustwording: we moeten erkennen dat de platforms waarop we communiceren en informatie ontvangen niet neutraal zijn. Ze sturen onze aandacht, versnellen onze perceptie van tijd en belonen het spectaculaire boven het substantiële.In een dergelijk klimaat is het niet vreemd dat overheidsfalen geen hoofdrol krijgt in het publieke debat. Terwijl de systemen instorten, kijken we collectief de andere kant op – zolang het maar vermaakt. En zo blijven we doorgaan, recht op de afgrond af. Amused to death.

Deel ook jouw ideeën. Mail jouw essay of ander soort artikel naar lavaredactie@gmail.com. Vragen? De redactie denkt graag mee! En volg Lava’s socials!

categorieën: Bericht