Tijd voor de ideologische herijking van links Nederland, met dialoog en debat

Alessandro van Haag en Adam Krid

Afgelopen juni werd bekend dat de leden van GroenLinks en de PvdA in grote meerderheid hebben gestemd met het plan om in 2026 een nieuwe fusiepartij op te richten. Eindelijk, na vele ongemakkelijke linkse kopjes koffie en gesprekken, is de doorbraak op links dan gekomen.

De fusie tussen GroenLinks en de PvdA was vanaf het begin geen strategische zet om meer stemmen te winnen, maar een diep ideologisch gedreven keuze. Het fusiebesluit is geen eindpunt, maar wat ons betreft juist het begin van een nieuw proces en een nieuwe kans: een noodzakelijke ideologische herijking van links Nederland.

Ideologische wortels
Het lijkt misschien wat abstract, het ideologische fundament van de nieuwe partij. Maar wie kijkt naar de geschiedenis van GroenLinks en de PvdA, ziet dat de tijd waarin deze partijen zijn opgericht – en wat de ideologische grondslagen waren – uiterst belangrijk zijn in de verdere ontwikkeling van de ideologische koers.

Bij de PvdA is duidelijk te zien dat de partij zeer gevormd is door de verzuiling, de grote economische depressie van de jaren 30 en de zwarte jaren die daarop volgden. De ideologische grondslag van de partij ligt in het opzetten van een verzorgingsstaat en het streven naar volledige werkgelegenheid. Sociaaldemocraten in Nederland zagen de ontwrichtende effecten van werkloosheid en de crisis op democratieën in Europa. Dit heeft een grote rol gespeeld in de ideeën en identiteitsvorming van de PvdA. Gevormd door de gebeurtenissen van de jaren 30 en 40, is het een partij geweest die altijd heeft gestaan voor de boel bij elkaar houden.

Bij GroenLinks is het te zien dat de partij in ideologisch opzicht een product is van de jaren 90. De brede linkse fusiepartij partij die het toen was, komt uit de tijd van het ‘einde van de grote ideologieën’, waarin het socialisme in diskrediet was gebracht. Maar met idealen zoals duurzaamheid en bestaanszekerheid is de partij altijd links gebleven. De doorwerking van de ideologische oorsprong ligt niet zozeer in concrete beleidsplannen, maar juist in het feit dat GroenLinks altijd vast heeft gehouden aan idealen, zonder het te willen gieten in een strak gedefinieerde ideologie.

Ideologische leegte
De nieuwe linkse partij wordt opgericht in een tijd waarin de grote middenpartijen ideologisch zijn verwaterd. Politicoloog Tom van der Meer beschrijft in zijn boek Waardenloze politiek hoe de politieke partijen in het midden steeds meer inwisselbaar zijn geworden voor elkaar, door het loslaten van ideologische standpunten. Zo is de VVD niet meer herkenbaar als duidelijk liberale partij, en heeft het CDA tot de opkomst van Henri Bontenbal ook geen duidelijk profiel gehad.

Daartegenover zien we de opkomst van verschillende politieke partijen die het conflict opzoeken en breken met technocratisch denken, zoals FvD, BBB en NSC. Deze partijen schoten als paddenstoelen omhoog in de peilingen, om vervolgens om uitlopende redenen even snel weer in te storten. Opvallend is dat ook deze nieuwe partijen geen vaste ideologische koers hebben. Deze partijen zijn opgericht rondom enkele nauw gedefinieerde hedendaagse problemen of belangen: nieuwe bestuurscultuur, de landbouwproblematiek, etc. Kiezers zien evenzeer hoe de traditionele partijen hun profiel hebben laten verwatert en hoe nieuwe partijen geen vaste koers hebben. Het huidige politieke landschap wordt gekenmerkt door ideologische leegte.

Ideologisch debat
Dat vraagt om een partij waarin debat en meningsverschil niet worden gezien als lastig, maar als noodzakelijk, om de standpunten en vertegenwoordiging van kiezers scherp te houden. Het is wat ons betreft een misvatting dat een partij sterker wordt van rust en eensgezindheid. Om dit mogelijk te maken moet de nieuwe beweging van GroenLinks-PvdA kiezen voor goed georganiseerde ledendemocratie. Zo kan zij uitgroeien tot een brede volksbeweging en een alternatief zijn voor de vele partijen zonder duidelijke ideologische kern.

Daarbij is het belangrijkste dat je niet de mensen verliest die het met je eens zijn. Dat borg je door (structureel) ruimte en tijd voor georganiseerd debat in te bouwen. Daaruit volgt een stabiele en breed gedragen ideologische koers, die zorgvuldig ontwikkeld is én onderhouden wordt door de leden van de partij. De politici die dit goed kunnen uitdragen, volgen daaruit. En dat is nodig om betrouwbaar te zijn.

Zo kan de nieuwe partij zich ook echt verbinden met haar achterban en oplossingen aandragen voor problemen van vandaag en morgen. Het is tijd voor een nieuw en helder links licht aan onze politieke horizon.

Deel ook jouw ideeën over dit onderwerp. Mail jouw opiniestuk of ander soort artikel naar lava@js.nl. Vragen? De redactie denkt graag mee! En volg Lava’s socials!

categorieën: Bericht